Gisteravond bezocht ik samen met mijn twee dochters de voorstelling Grijs van cabaretier en liedjesschrijver Timzingt (Tim van Wijngaarden). Ik volg Tim al sinds de tijd dat hij onderdeel uitmaakte van het trio Voorwaar, dat vooral de christelijke wereld op de hak nam. Het verschil tussen een organist en een terrorist is nog steeds een van de beste grappen die ik ken. In zijn solovoorstellingen is Tim uitgegroeid tot een cabaretier die terecht en met gemak grote theaterzalen vult. Hij is geestig, maatschappelijke geëngageerd – luister Armoede is irritant eens – en een begenadigd taalkunstenaar. Laatst heb ik zijn liedje Herfst nog gebruikt in een les Nederlands, waarbij ik moeiteloos tien vragen rond zijn taalspel kon bedenken.

In zijn nieuwe voorstelling voert het uitvliegen van zijn dochter Tim terug naar zijn eigen studententijd. De relaties die zijn dochter aangaat, doen Tim terugdenken aan de zwart-wit opvoeding die hij zelf heeft genoten. Met verbijstering beschouwt hij het verschil tussen zijn generatie, die van verkering via verloving tot een huwelijk kwam, en de generatie van zijn dochter, die vanuit scharrels via fixes en prela’s een relatie aangaat. Gaandeweg beginnen voor Tim zowel de heilige als onheilige huisjes langs de brede en de smalle weg, een welbekende plaat in christelijke kringen, te verschuiven en om te vallen. Hij wil niet meer zwart-wit denken. Hij kiest voor grijs.

Het paradijs is een terugkerend thema in Tims voorstelling. Niet alleen gaat het paradijs aan het einde van de smalle weg uiteindelijk in vlammen op, maar ook in zijn studentenhuis, dat de naam Het paradijs droeg, blijkt het er niet bepaald paradijselijk aan toegegaan te zijn. En wanneer Tim het publiek laat meezingen met de eerste liedjes die hij leerde spelen op zijn gitaar, galmt de zaal enthousiast mee met Meat Loafs Paradise by the Dashboard Light. Het lijkt niemand te deren dat Meat Loaf hierin het “paradijs” van achterbankseks bezingt, de plek bij uitstek waar de jonge generatie van toen zich onttrok aan de seksuele moraal van hun ouders. In het besef dat het grootste deel van het publiek op zondag braaf in de kerkbanken zit, deed hun gezang vooral puberaal aan. Kijk eens wat wij inmiddels durven mee te zingen.

Daar begon voor mij de voorstelling van Tim te wringen. Ik denk dat ik de kunstvorm van cabaret redelijk goed begrijp. In kunst wordt de waarheid met leugens verteld, zoals Pablo Picasso zei. In goed cabaret wordt de werkelijkheid opgerekt tot hilarische, pijnlijke en soms absurde proporties om vervolgens de waarheid des te duidelijker te laten zien. Maar dat laatste gebeurde deze keer niet. Tim wil niet meer zwart-wit maar grijs denken en dat betekent dat hij kleur moet bekennen. Maar welke kleur bekent hij nou eigenlijk? De generatie van zijn dochter doet dingen die zijn generatie ook deed. Waarom zouden wij hen nog lastig vallen met onze opvattingen over goed en kwaad, hemel en hel? Veelzeggend genoeg werd niet alleen het theater en al het andere vermaak van de brede weg afgeveegd, maar ook het kruis verdween langs de smalle weg. Een kleurloos en waardenvrij landschap bleef over. Zonder oordeel, maar ook zonder hoop.

Er blijft genoeg te lachen over in de voorstelling van Tim. Het stuk over de sneuvelbereidheid van Gen Z is bijvoorbeeld bijzonder grappig. Toch voelde ik mij teleurgesteld bij het verlaten van de zaal. Ik had mijn dochters graag een inkijkje gegund in het falen van hun vader en zijn generatie, maar dan wel zonder in te leveren op de waarheid. Ja, we zijn allemaal fuck-ups, maar er is een andere weg en die voert toch echt langs het smalle pad dat begint bij het kruis. Was dat niet de hoop die God beloofde toen hij het eerste licht na de zondvloed brak en de kleuren van de regenboog uitstrooide over de grijsheid van de gevallen aarde? Terwijl nota bene Meat Loaf ons uitzong, besefte ik dat ik na deze avond zelf woorden aan deze hoop moest geven. De werkelijkheid was opgerekt en we hadden erom gelachen. Onze leugens waren uitgestald. We hadden ze bezongen en ons er hopelijk ook voor geschaamd. Niemand had deze avond echter de moeite genomen om ook de waarheid te tonen. Daar kon Gen Z het verder mee doen.

Photo by Dewang Gupta on Unsplash