Een vakantieblog

Aan wie iets van de Europese geschiedenis wil begrijpen, kan ik Bohemen aanbevelen. Kasteel Karlšteijn is een mooi voorbeeld. Het is niet alleen een pronkstuk van Tsjechische nationale trots maar ook een goed bewaard overblijfsel uit de tijd van het Heilige Roomse Rijk.

Het kasteel werd in 1348 gesticht door keizer Karel IV naar wie onder andere de beroemde Karelsbrug in Praag is vernoemd. De macht van de keizers van het HRR, dat zich over heel Europa uitspreidde, was groot. Zij beschouwden zich als de opvolgers van de Romeinse keizers.

De kroonjuwelen, het symbool van de keizerlijke macht, werden in Karlšteijn bewaard en deze waren een doelwit voor de vijanden van de keizer. Omdat Karel IV het kasteel aanvankelijk als tijdelijk verblijf had laten bouwen, lag het echter strategisch ongunstig. Dit bleek bijvoorbeeld toen het werd bestookt door de Hussieten.

De Hussieten waren de militante volgelingen van de zachtmoedige Praagse hoogleraar en hervormingsprediker Johannes Hus, die in 1415 eindigde op de brandstapel. Zijn ideeën wakkerde een religieus gemotiveerde onafhankelijkheidsstrijd door de boerenbevolking aan.

Zij keerden zich tegen de wereldlijke en geestelijke macht van Rome, dat zij beschouwden als het rijk van de antichrist. Dit gebeurde allemaal ruim een eeuw voor de Reformatie in Duitsland.

Dat de geest van Rome toen echter niet verdreven is uit Europa, blijkt bijvoorbeeld uit de opvolgingslijst die wij aantroffen in kasteel Konopiste, dat werd bewoond door Frans Ferdinand, de Habsburgse kroonprins van Oostenrijk-Hongarije.

Op deze lijst voerden de Habsburgse keizers hun macht terug tot op Julius Caesar. Frans Ferdinand werd in 1914 vermoord in Servië, wat de aanleiding was voor de Eerste Wereldoorlog die ook zou leiden tot het einde van Oostenrijk-Hongarije.

Zo begint en eindigt deze lijst van “Romeinse”  heersers met een moord. Europa was echter nog niet klaar met Rome. Uit de rook van de Eerste Wereldoorlog doemden Adolf Hitler en het Derde Rijk op, dat na het Duitse keizerrijk een voortzetting van het HRR moest worden.

Dat niet iedere “opvolger” van de Romeinse keizers geloofde in dit rijk, blijkt bijvoorbeeld uit het verzet van de zonen van Frans Ferdinand, Maximiliaan en Ernst, tegen de inlijving van Oostenrijk door nazi-Duitsland.

Hierom werden zij door de nazi’s vastgezet in concentratiekamp Dachau. Het schijnt dat zij na de oorlog relatief jong zijn gestorven aan de gevolgen van hun verblijf in Dachau.

Terug naar kasteel Karlšteijn. Daar had keizer Karel IV het mandaat van zijn macht laten aanbrengen boven zijn troon: Roma caput mundi regit orbis frena rotundi. Rome, hoofdstad van de wereld, heerst over de uiteinden van de aarde.

In de schaduw van het kasteel troffen wij onderaan de heuvel een antiekwinkel aan. Het lag vol naziparafernalia. De verkoper wees ons weliswaar op de disclaimer dat aanschaf alleen bedoeld was voor verzamelaars en musea, maar hij was ook trots op zijn verzameling.

Gisteren had hij nog een origineel exemplaar van Mein Kampf verkocht aan een van onze landgenoten, vertelde hij. Zelfs na de verschrikkingen van het Derde Rijk is de geest van Rome niet van Europa geweken.

Overal in Bohemen zien wij de heilige George die volgens de legende een draak doodde. De diepgelovige Frans Ferdinand was zo gefascineerd door deze legende dat hij de Europese veilinghuizen afging om afbeeldingen van George te verzamelen.

Wil de legende van de heilige George en de draak ons iets duidelijk maken? Wellicht hadden de Hussieten gelijk en kunnen we de geschiedenis van Europa alleen begrijpen als we deze apocalyptisch beschouwen. De draak van Rome zal eens definitief verslagen moeten worden.

Post scriptum

Bij ons bezoek aan Theresienstadt bleken verschillende lijnen weer samen te komen. De kleine vesting in deze voormalige garnizoensstad werd sinds de negentiende eeuw gebruikt als politieke gevangenis.

Hier werd Gustav Prinzip gevangengezet na zijn moord op Frans Ferdinand. Na twee jaar eenzame opsluiting kreeg hij tuberculose. Hij werd overgeplaatst naar het ziekenhuis waar hij twee jaar later overleed. Hij had nog precies de vier jaren die de Eerste Wereldoorlog heeft geduurd, geleefd.

In de gang van Prinzips cel troffen wij hoog aan de muur een zwaluwsnest aan. Little life in a place of death, merkte een Duits-Amerikaanse groepsgenoot op. Het was ons al opgevallen hoe de vogels voortdurend het cellencomplex in- en uitvlogen. Zo moet het altijd zijn geweest. Alleen de vogels kunnen gaan waarheen zij willen.

De grote vesting van Theresienstadt werd tijdens de Tweede Wereldoorlog veranderd in een bewaakt getto voor Joden van wie er iedere twee weken duizend op transport werden gesteld naar de vernietigingskampen.

Het voormalige getto lag er deze middag in de blakende zon eenzaam en verlaten bij. Er hing een spookachtige sfeer die werd versterkt door de fontein zonder water in het midden van het centrale plein. Theresienstadt getuigt nog steeds met oorverdovende stilte tegen de misdaden van het Derde Rijk.

Op een van de hoeken van het plein stond een gestalte onder de bomen. Het was een standbeeld van Johannes Hus. Hij moet alle verschrikkingen die daar hebben plaatsgevonden zwijgend hebben gadegeslagen. Aan de rechterzijde van het standbeeld staat het gettomuseum. Op de gevel boven de ingang staat יזכּור. Moge Hij gedenken.